Nhân ngày thứ ba rảnh rỗi.

Đây là bài phát biểu của Neil Gaiman (một nhà văn) cho các bạn sinh viên art. Nó nói về cuộc đời làm art, tất nhiên rồi nhưng dù bạn muốn làm gì thì chúng cũng giống nhau cả thôi, art hay không phải art: khi bắt đầu sẽ rất khó, để bước tới cũng khó nhưng điều quan trọng là khi bạn biết mình muốn đi đâu, bạn sẽ không bị vướng vào cái vòng luẩn quẩn “mình sống ở đời này để làm gì” và bạn sẽ không phải ước một cuộc đời khác để làm điều mình muốn vì bạn đã làm tất tần tật ở cuộc đời này.

Tớ thành thật nghĩ bạn nên xem video clip và đọc bản gốc tiếng anh. Chỉ 20ph và 6 trang giấy A4 mà thôi (font 12pt, hàng thưa rểnh rảng). Tớ hứa là nó rất dễ đọc.Tớ hứa là bạn sẽ không thể dừng lại một khi đã đọc những dòng đầu tiên. Neil Gaiman nói về điều phức tạp một cách giản dị, về trải nghiệm sống một cách chân tình, về thất bại một cách bao dung, về thành công một cách khiêm tốn. And it’s just great to hear from someone who speaks with such clarity!

Bạn sẽ mỉm cười, bạn sẽ khóc, bạn sẽ thấy máu sôi lên. Và tớ hy vọng nó sẽ sôi đủ lâu để mình kịp làm một việc gì đó. Với tớ việc đó là ngồi post và dịch 6 trang giấy A4.

Clip đây nhé, đi lấy trà, ngồi xuống ghế và để điện thoại qua một bên:

 

Bạn click vào đây để đọc bản gốc.

Và nếu bạn thật sự rất lười, tớ có bản tiếng việt (đã bảo là hôm nay rất rảnh). Đây chỉ mới là nửa đầu. Tớ sẽ post tiếp nửa sau (nửa hay hơn, theo tớ). Tớ dịch rất ngu, nhưng vì bạn lười, nên bạn chỉ nhận được thế này thôi, hehe.

Make good art

Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng một ngày kia mình sẽ ở đây trao lời khuyên cho các bạn sinh viên vừa tốt nghiệp. Bản thân mình, tôi chưa từng tốt nghiệp. Tôi thậm chí chưa từng học đại học. Tôi đã trốn khỏi trường lớp để trở thành nhà văn thay vì chịu đựng thêm 4 năm học hành gượng ép.

Tôi tiến thẳng vào đời. Tôi viết. Tôi viết càng nhiều thì càng viết hay. Và tôi viết nhiều hơn nữa. Chẳng ai màng xem tôi viết có đúng sự thật, họ chỉ đọc những gì tôi viết. Họ trả tiền để đọc; đôi khi không. Lắm khi họ còn đặt hàng tôi viết.

Giờ nhìn lại, đó quả là một chặng đời thú vị. Tôi không nghĩ mình đã có một sự nghiệp vì sự nghiệp đòi hỏi một bản kế hoạch tôi chưa bao giờ làm. Tôi chỉ có một bản danh sách năm 15 tuổi về tất cả những gì tôi muốn làm trên đời: viết sách cho người lớn, viết truyện cho trẻ con, vẽ truyện tranh, viết kịch bản phim, thu một cuốn sách tiếng, viết một tập trong chuỗi phim truyền hình Doctor Who… Tôi chẳng có sự nghiệp. Tôi chỉ làm điều tiếp theo mà mình muốn.

Và giờ đây, tôi muốn nói với các bạn tất cả những gì tôi ước mình biết khi mới bắt đầu. Vài điều trong số đó,  tôi tin mình đã luôn biết. Và tôi cũng sẽ trao tặng lại cho bạn lời khuyên tốt nhất tôi đã từng nhận được mà tiếc thay, tôi đã không làm theo.

Điều đầu tiên: khi bạn mới bắt đầu con đường nghệ thuật, bạn chẳng biết mình đang làm gì.

Điều đó thật tuyệt. Những người biết mình đang làm gì sẽ biết hết mọi luật lệ, biết điều có thể và điều không thể. Bạn thì không. Mà bạn cũng chẳng cần biết làm gì. Lằn ranh giữa điều không thể và có thể được dựng nên bởi những người chưa bao giờ thử vượt qua. Còn bạn thì hoàn toàn có thể.

Khi bạn chưa biết đâu là điều không thể, bạn sẽ thử vượt qua nó. Và người ta cũng chưa nghĩ ra luật lệ nào để cản bạn làm chuyện đó, vì đã ai thử đâu!

Điều thứ hai: nếu bạn biết mình muốn làm gì, hãy đi thẳng vào đời và làm điều ấy.

Nghe thì dễ, làm mới khó nhưng rồi một ngày kia, bạn sẽ thấy, hóa ra nó dễ hơn mình nghĩ. Thường thì, có những việc bạn sẽ phải làm để đến được nơi bạn muốn đến. Tôi muốn viết truyện tranh, viết tiểu thuyết, viết kịch bản phim và tôi đã trở thành phóng viên. Vì làm phóng viên tôi được phép hỏi, được phép đi ra ngoài kia tìm hiểu cách thế giới vận hành. Công việc này dạy cho tôi cách viết, viết thế nào cho súc tích, viết dưới những điều kiện khó khăn và viết đúng thời hạn.

Đôi khi bạn biết rất rõ mình phải làm gì để đạt cái mình muốn. Đôi khi mọi chuyện lại thật mơ hồ. Bạn chẳng biết mình đang làm đúng hay sai khi mà bạn phải cân bằng giữa ước mơ và chuyện kiếm tiền, kiếm việc, trang trải nợ nần. Bạn biết đấy, đôi khi ta tự bằng lòng với những gì mình có thể có.

Tôi có trò này dành cho những lúc như thế. Tôi sẽ tưởng tượng những thứ mình muốn – trở thành nhà văn, viết những cuốn sách hay, những cuốn truyện hay và kiếm sống bằng ngòi bút – là một ngọn núi. Một ngọn núi tuy xa thật xa nhưng là mục tiêu tôi muốn vươn đến.

Và tôi biết rằng, chỉ cần tôi đang tiến bước theo hướng ấy là được. Mỗi khi tôi chẳng biết phải làm gì, tôi đều dừng lại, quyết định xem liệu tôi đang tiến lại gần hay ra xa ngọn núi. Tôi đã từ chối công việc biên tập – một công việc trả lương ổn định, vì tôi biết rằng công việc ấy dù rất hấp dẫn, kéo tôi ra xa khỏi ngọn núi của mình. Nếu lời đề nghị đó xuất hiện sớm hơn, tôi có thể đã bằng lòng vì khi ấy, dù sao nó vẫn giúp tôi tiến lại gần ngọn núi hơn.

Tôi luyện viết bằng cách viết thật nhiều. Tôi sẽ tiếp tục viết khi nó còn đem lại cho tôi sự hào hứng như của những cuộc phiêu lưu và tôi sẽ thôi khi nó trở thành công việc. Cuộc đời không cần phải là chuỗi ngày dài làm việc.

Điều thứ 3: khi mới bắt đầu, bạn sẽ gặp phải Thất bại.

Hãy chai lì hơn để biết rằng không phải dự án nào của mình cũng sẽ thành. Làm nghệ thuật, làm freelance giống như khi bạn, từ một đảo hoang, thả đi những cái chai mang thông điệp của mình hy vọng rằng ai đó sẽ nhận được chúng, đọc chúng và gửi lại cho bạn sự công nhận, một lời đề nghị, tiền hoặc tình yêu. Bạn cũng phải học cách chấp nhận rằng, nhiều khi bạn phải gửi đi cả trăm chai thì mới nhận lại một.

Thất bại sẽ khiến bạn nản chí, thất vọng và thêm khát khao. Bạn muốn rất nhiều thứ. Bạn muốn có chúng ngay lúc này nhưng sự đời lại không như mình muốn. Cuốn sách đầu tiên của tôi – cuốn sách tôi đã viết vì tiền, tiền để mua máy đánh chữ tự động – lẽ ra đã phải rất thành công, tôi đã nghĩ thế. Lẽ ra tôi đã kiếm được nhiều tiền. Giá mà nhà xuất bản ấy đừng giải thể ngay trước lần tái bản đầu tiên, trước khi tôi kịp nhận tiền bản quyền.

Nhưng tôi đã bỏ qua. Tôi đã có chiếc máy đánh chữ tự động lại thêm tiền nhà cho vài tháng tới và tôi đã quyết định sẽ không viết sách chỉ vì tiền nữa. Khi bạn làm một việc chỉ vì tiền, mà cuối cùng ngay cả tiền bạn cũng chẳng nhận được thì bạn chẳng còn lại gì. Khi tôi làm một việc khiến tôi tự hào, ngay cả khi không có tiền, ít ra tôi vẫn còn đó tác phẩm của mình.

Vậy mà lâu lâu tôi vẫn quên, và mỗi lần vậy, mẹ vũ trụ lại đạp tôi một cú thật đau để tôi nhớ ra. Tôi không chắc điều này có đúng với tất cả mọi người, nhưng với riêng mình, bất kỳ khi nào tôi làm vì tiền tôi đều thấy thật không đáng, có chăng nó chỉ để lại những trải nghiệm cay đắng. Thường thì tôi thậm chí chẳng nhận được tiền. Những gì tôi đã làm trong hào hứng vì tôi muốn biến nó thành hiện thực chưa bao giờ làm tôi thất vọng hay nuối tiếc thời gian tôi đã bỏ ra.

Thất bại đã khó.

Nhưng thành công còn đem lại nhiều khó khăn hơn. Tệ hơn cả là chẳng ai báo trước với bạn chuyện đó.

Thành công dù nhỏ cũng sẽ khiến bạn sống trong lo sợ rằng người ta chuẩn bị lật tẩy mình. Tôi luôn tin chắc rằng, một ngày kia, một người đàn ông với tờ trình trên tay sẽ đến tìm tôi. Ông ta sẽ bảo mọi thứ hết rồi, họ đã tóm được tôi và giờ tôi sẽ phải tìm một công việc thật sự để làm. Một công việc không chỉ gồm ngồi nghĩ vẩn vơ, viết chúng ra giấy và nhàn rỗi ngồi đọc những quyển sách mình thích. Một công việcthậm chí chẳng cần tôi phải dùng đến trí tưởng tượng.

Nếu may mắn, bạn cũng sẽ nếm trải những khó khăn thành công đem lại. Một ngày kia bạn sẽ phải thôi  nói “có” với tất cả mọi thứ. Khi mà tất cả những cái chai bạn gửi đi đều quay lại, bạn sẽ phải học cách nói không.

Tôi nhìn những người xung quanh, bạn bè, những người lớn tuổi hơn mình. Tôi thấy họ thật thảm. Họ suốt ngày than vãn. Họ không thể hình dung ra một thế giới mà ở đó họ được làm điều mình muốn vì họ phải kiếm mỗi tháng từng này tiền để được ở lại nơi họ đang đứng. Ho không thể bỏ đi để làm chuyện đáng làm, chuyện họ thật sự muốn làm. Và đó là một bi kịch còn tệ hơn bất kì thất bại nào.

Và khi bạn đã thành công, cả thế giới sẽ chung sức ngăn bạn làm điều bạn đang làm. Có lúc tôi đã thấy mình dành nhiều thời gian để trả lời email hơn là viết lách. Từ đó tôi trả lời ít email hơn và may thay, tôi đã có thể tập trung để viết nhiều hơn.

còn tiếp

Advertisements

3 replies on “Make good art

  1. Tớ vừa viết xong 1 bài copywrite cho agency và vẫn còn 1 bài nữa phải hoàn thành. Nhưng sáng nay, 5:30 tớ phải dậy để kịp ra sân bay chuyến đầu tiên trong ngày, nên tớ quyết định nằm xuống và hi vọng sẽ ngủ trong vòng 15 phút nữa.

    Hôm nay tớ vừa đưa con qua đi đăng kí lớp học “tạo nếp nhăn cho não phải”, hay còn được biết với cái tên thông dụng là phương pháp giáo dục của Shichida. (Haha:D).

    Vì cơ bản là tớ rất lười nên tớ sẽ đọc bản dịch của bạn khi về nhà. Và sau đó, nếu thấy mất thời gian phi lý, tớ sẽ nghĩ đến việc đọc bản gốc. Nói chung, về cơ bản thì lười là một bản tính giúp con người ta trở nên sáng tạo và tiến bộ. :))

    Và tóm cái váy lại thì tớ đang ủ mưu để con tớ theo học tại gia ( home-schooling). Bạn có tìm được nguồn tài liệu nào hay ho thì quăng cho tớ với! Hớ hớ!

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s